, niedziela 3 lipca 2022
Białe kruki z biblioteki ks. Leopolda Jana Szersznika w rocznicę urodzin patrona
Miniaturowy modlitewnik pergaminowy z lat 1451-1500, należący wg tradycji do księżnej cieszyńskiej Elżbiety Lukrecji z całostronicową miniaturą przedstawiającą Chrystusa na krzyżu, obok którego stoją Matka Boska i św. Jan. fot: kc-cieszyn.pl



Dodaj do Facebook

Białe kruki z biblioteki ks. Leopolda Jana Szersznika w rocznicę urodzin patrona

REDAKCJA/MAT. PRAS.
Białe kruki z biblioteki ks. Leopolda Jana Szersznika w rocznicę urodzin patrona

Officia de Beata Maria Virgine – jedna z kart graduału maryjnego z lat 1520-1526 z ozdobnym inicjałem, floraturą i zapisem nutowym na pięciolinii. fot. kc-cieszyn.pl


Białe kruki z biblioteki ks. Leopolda Jana Szersznika w rocznicę urodzin patrona

Prorocy Cieszyńscy. - Rękopis na pergaminie z lat 1418-1439 - początek tekstu Nowego Testamentu z inicjałem litery K i ozdobną floraturą oraz ekslibris portretowy Henryka Birki z Nasiedla. fot. kc-cieszyn.pl


Białe kruki z biblioteki ks. Leopolda Jana Szersznika w rocznicę urodzin patrona

Libri decretalium. - Rękopis na pergaminie z przełomu XIII i XIV wieku – karty 9-10 z rubrykowanym tekstem, opatrzonym komentarzami i ozdobionym inicjałami z koronkowym ornamentem. fot. kc-cieszyn.pl


Białe kruki z biblioteki ks. Leopolda Jana Szersznika w rocznicę urodzin patrona

Vitruvius : De architectura libri decem. - Rękopis z ok. 1470 roku – początek księgi pierwszej z ozdobnym inicjałem. fot. kc-cieszyn.pl


Białe kruki z biblioteki ks. Leopolda Jana Szersznika w rocznicę urodzin patrona

Ortus sanitatis. - Strassburg : Johann Prüss d. Ä., ok. 1507 – ilustrowane strony tekstu pochodzące z księgi na temat kamieni. fot. kc-cieszyn.pl

W najbliższy czwartek, 3 marca godz. 16:00 w Książnicy Cieszyńskiej odbędzie się wernisaż wystawy pt. „Białe kruki z biblioteki ks. Leopolda Jana Szersznika”, prezentującej przechowywane w niej najcenniejsze druki i rękopisy. Okazją do jej zorganizowania jest przypadający w tym dniu jubileusz 275 rocznicy urodzin ks. Leopolda Jana Szersznika, a także 220 rocznica oddania założonej przez niego biblioteki do użytku publicznego.

Wystawę otwierają zgromadzone przez L. J. Szersznika średniowieczne rękopisy. Wśród nich na szczególną uwagę zasługuje należący – według tradycji – do ostatniej cieszyńskiej księżnej Elżbiety Lukrecji (1599-1653), miniaturowy modlitewnik, napisany w drugiej połowie XV wieku na pergaminie i ozdobiony całostronicowymi miniaturami. Nieco młodszy jest kodeks średniowieczny zatytułowany “Officia de Beata Maria Virgine”, powstały w latach 1520-1526 jako jedna z części graduału kolegiaty tarnowskiej, w celu udokumentowania śpiewów, przede wszystkim z tekstem poetyckim. Oprócz stałego repertuaru pieśni mszalnych zawiera wielogłosowe ordinarium missae, czyli krótkie zestawienie toku Mszy św. wraz z przytoczeniem stale powtarzających się w niej modlitw, dwa odmienne formularze na uroczystość Bożego Ciała, a przede wszystkim tekst i zapis nutowy Bogurodzicy w dwóch wersjach łacińskich i polskiej. Jest to jeden z kilku najstarszych zapisów tej pieśni, uznawanej za pierwszy polski hymn. Graduał zawiera też zestaw, należących do najważniejszych w Europie, unikatowych śpiewów gradualnych, allelujatycznych i sekwencji, z których aż 98 pieśni, w tym 34 polskie, jest dziś jedynym zapisem w zbiorach polskich. O wyjątkowości i wielkiej wartości rękopisu świadczy również jego bogate zdobnictwo, wykonane prawdopodobnie przez krakowskiego iluminatora Wawrzyńca oraz artystę zwanego iluminatorem kodeksów Jana Łaskiego oraz efektowna skórzana oprawa zdobiona wykutymi w metalu narożnikami z motywami ptaków i guzami.

Metalowe okucia chronią również następny średniowieczny kodeks z biblioteki L. J. Szersznika. Jest nim manuskrypt określany mianem Proroków Cieszyńskich. Kodeks składa się dwóch odrębnych, oprawionych razem manuskryptów. Pierwszy z nich to Nowy Testament powstały w 1418 roku, drugi to Księgi Prorockie Starego Testamentu spisane w 1439 roku w Szternbergu na Morawach przez kopistę Macha z Prościejowa. Nazwa rękopisu pochodzi od ksiąg prorockich Starego Testamentu oraz od miasta Cieszyna, w którym jest przechowywany co najmniej od początku XIX wieku, kiedy dzięki darowiźnie hrabiego Johanna Larischa-Mönnicha (1766-1820) został włączony do biblioteki L. J. Szersznika. Jest to jeden z najstarszych czeskich przekładów biblijnych, a także jeden z najważniejszych zabytków średniowiecznego piśmiennictwa czeskiego. Powstał na Morawach w okresie panowania husytyzmu, ruchu religijnego i politycznego, zapoczątkowanego przez Jana Husa. Stąd też mówi się często w jego przypadku o przekładzie husyckim. Wartość dzieła podnosi także ekslibris portretowy, przedstawiający rycerza na koniu, który swym stylem i datowaniem nawiązuje do epoki późnego gotyku. Ten nietypowy znak własnościowy świadczy o przynależności rękopisu do rycerza Henryka Birki z Nasiedla, w powiecie głubczyckim na Opolszczyźnie.

Z księgozbioru L. J. Szersznika pochodzi też eksponowana na wystawie najstarsza książka przechowywana w zbiorach Książnicy Cieszyńskiej. Jest nią średniowieczny manuskrypt z przełomu XIII i XIV wieku, zawierający zbiór dekretałów, czyli przepisów prawa kościelnego. Został napisany na pergaminie przez dwóch prawników, znawców prawa kanonicznego działających w tym okresie w Bolonii. Kolejny pochodzący z Włoch manuskrypt powstał we Florencji około 1460 roku i zawiera jedno z teologiczno-polemicznych pism św. Augustyna, filozofa, teologa, doktora Kościoła i głównego autorytetu filozofii i teologii chrześcijańskiej do XIII wieku zatytułowane „De civitate Dei contra Paganos”. Dzieło, któremu św. Augustyn poświęcił trzynaście lat swojego życia, wywarło olbrzymi wpływ na kształtowanie się katolickiego światopoglądu w okresie średniowiecza, zwłaszcza w dziedzinie polityki. Ma również wielkie znaczenie dla filozofii historii, a także dla filologii, z uwagi na cytaty z dzieł pisarzy antycznych. Wartość tego średniowiecznego kodeksu, oprócz materiału, z którego został wykonany i bogatego zdobnictwa, podnosi także fakt, że już na przełomie XV i XVI wieku był przechowywany w Polsce. Świadczy o tym wykonana w 1531 roku, charakterystyczna dla okresu średniowiecza, oprawa.

Oprócz rękopisów o treści religijnej na wystawie można zobaczyć średniowieczne kodeksy z tekstami o tematyce świeckiej. Jest wśród nich, przepisana w 1421 roku, „Chronographia interminata ad Arnestum, archiepiscopum Pragensem”, skompilowana z wielu źródeł przez dominikanina, doktora teologii i przeora saskiej prowincji zakonnej dominikanów, Konrada Młodszego z Halberstadt. Kronika, przedstawiająca historię świata od stworzenia do roku 1343 oraz oprawiona w tym samym kodeksie opowieść o zniszczeniu Troi, autorstwa włoskiego sędziego, pisarza i poety Guido de Colonne (ok. 1210-po 1287) pt. „Historia destructionis Troiae”, była jednym z najpopularniejszych dzieł w Europie, mającym ogromne znaczenie w utrwaleniu legendy o Troi na łamach włoskiej i angielskiej literatury. Wyjątkowość tego średniowiecznego kodeksu podnoszą także dwie zachowane na jego kartach notatki rękopiśmienne o treści: Conventus Teschinensis Ord[inis] Praed[icatorum], świadczące o jego przynależności do klasztoru cieszyńskich dominikanów. Zachowują one pamięć o tym zakonie istniejącym od XIII wieku w Cieszynie oraz o jego bibliotece, która w chwili kasaty zakonu w 1790 roku liczyła dziewięćset dziesięć woluminów z dwudziestoma inkunabułami. Oprócz książek teologicznych były tam dzieła z zakresu historii, literatury, filozofii, matematyki i innych dziedzin. Jak przystało na średniowieczną bibliotekę kodeksy były przykuwane do pulpitów łańcuchami, co potwierdzają ślady po łańcuchu przytwierdzonym niegdyś do dolnej okładki tego rękopisu.

Z innych manuskryptów o tematyce świeckiej na uwagę zasługuje również zbiór średniowiecznych tekstów alchemicznych autorstwa Rajmunda Lully (1232-1315) i Georga Ripley’a (1415-1490), pochodzący prawdopodobnie z końca XVI wieku. Zawiera on rozprawy z dziedziny alchemii praktycznej, której celem były eksperymenty w celu odkrycia kamienia filozoficznego zwanego kamieniem mądrości, mającego zdolność transmutacji metali nieszlachetnych w srebro i złoto. Przypisywano mu również zdolności lecznicze i możliwość przedłużania życia. Z innych rękopisów o tematyce świeckiej godny uwagi jest też pochodzący z Włoch z ok. 1470 roku średniowieczny kodeks zawierający dzieło „De architectura libri decem” Witruwisza, rzymskiego architekta, inżyniera i konstruktora, żyjącego w I wieku p.n.e. w czasach Gajusza Juliusza Cezara i Oktawiana Augusta. Rękopis ten pozostaje nieznany badaczom Witruwiusza w Polsce.

Spośród około 12 000 starych druków zgromadzonych przez księdza Szersznika do kategorii białych kruków oprócz najsłynniejszych dzieł kartograficznych Ptolemeusza, Mercatora i Orteliusa, zalicza się też słynna praca Vesaliusa o anatomii człowieka z 1555 roku, poradnik medyczny „Ortus sanitatis” z 1505 roku i dzieło Hieronima Cardano z superekslibrisem króla Polski Zygmunta Augusta z 1547 roku oraz jeden z najrzadszych pierwodruków cieszyńskich pt. „Modlitwy z włoskiego przetłumaczone na jenzyk niemiecki a z niemieckiego na ten, ktory jest w Xionżenstwie Tieszynskim zwyczayny” (Brno 1788). Trudne byłoby wymienienie tu wszystkich prezentowanych na wystawie obiektów i opisanie kryteriów na podstawie których zaliczono je do białych kruków. Więcej ciekawych i nierzadko zaskakujących informacji i ciekawostek na ich temat pozostaje dostępnych na ekspozycji, do której obejrzenia zapraszają jej autorki Jolanta Sztuchlik i Aleksandra Golik-Prus.

Zwiedzanie wystawy

Wystawa będzie czynna do 31 maja, od wtorku do piątku w godz. 8:00-18:00 oraz w soboty w godz. 9:00-15:00. Ze względów konserwatorskich oryginały rękopisów i druków eksponowane będą jednak tylko do soboty 12 marca 2022 roku. Po tym terminie zostaną one zastąpione reprodukcjami fotograficznymi. Przed zakończeniem wystawy powrócą one do gablot jeszcze dwukrotnie, o czym Książnica Cieszyńska odpowiednio wcześniej poinformuje w swoich serwisach internetowych. Do 12 marca 2022 roku codziennie o godz. 13:00 Książnica oferuje kuratorskie zwiedzania ekspozycji, prowadzone przez jej autorki.

Po czwartkowym wernisażu, o godz. 17.30 nastąpi złożenie kwiatów przy pomniku L. J. Szersznika w Parku Pokoju przy ul. B. Limanowskiego, a o godz. 18:00 w kościele św. Marii Magdaleny odprawiona zostanie Msza św. w Jego intencji.

Komentarze: (0)    Zobacz opinię czytelników (0)    Dodaj opinie
Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy pozostawionych przez internautów. Komentarz dodany przez zarejestrowanego użytkownika pojawi się na stronie natychmiast po dodaniu. Anonimowy komentarz zostanie opublikowany z opóźnieniem, po jego akceptacji przez redakcję. Komentarze niezgodne z regulaminem będą usuwane.

Dodaj komentarz

Zawartość pola nie będzie udostępniana publicznie.
  • Adresy internetowe są automatycznie zamieniane w odnośniki, które można kliknąć.
  • Dozwolone znaczniki HTML: <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Znaki końca linii i akapitu dodawane są automatycznie.

Więcej informacji na temat formatowania

Image CAPTCHA
Wpisz znaki widoczne na obrazku.
reklama
reklama