, sobota 29 listopada 2014
Ofiary i kaci
Protokół z 10 X 1945 z przesłuchania Edwarda Bąka, skazanego na karę śmierci w czasie pokazowego procesu w Cieszynie. fot: Maciej Kłek



Dodaj do Facebook

Ofiary i kaci

MMT
W 1946 roku w Cieszynie kilkanaście osób zostało skazanych na karę śmierci za działalność lub współpracę z polskim podziemiem niepodległościowym. Zeznania często wymuszano torturami. W jednym przypadku sąd wyższej instancji uchylił wyrok śmierci, a mimo to i tak przeprowadzono egzekucję. Kim były ofiary i kim byli kaci?

Ofiary
Pierwszy proces pokazowy w cieszyńskim ratuszu odbył się 15 czerwca 1946 roku. Na ławie oskarżonych znalazło się 26 członków niepodległościowej Narodowej Organizacji Wojskowej. Zapadło 7 wyroków śmierci, z czego 6 wykonano. 2 sierpnia 1946 roku w cieszyńskim więzieniu zostali rozstrzelani: Karol Bączek, ps. "Karlik" (ur. 1920), Edward Bąk ps. "Strzemię" (ur. 1918), Jan Dziedzic ps. "Mściciel" (ur. 1907), Władysław Greń ps. "Sówka" (ur. 1921), Emil Michnik (ur. 1919) i Stefan Wójcik (ur. 1922).

4 lipca 1946 roku na karę śmierci został skazanny inny członek NOW, Antoni Zontek (ur. 1919). Został rozstrzelany 19 września 1946 roku w Katowicach.

17 sierpnia 1946 roku w Cieszynie odbył się proces członków oddziału Armii Krajowej "Wędrowiec". Na karę śmierci zostali skazani: Bernard Brandys (ur. 1900), Paweł Heczko ps. "Edek" (ur. 1906), Robert Kołodziej ps. "Ojciec" (ur. 1902) i jego syn Zygfryd ps. "Jastrząb" (ur. 1928), Emil Ruśniok ps. "Gustlik" (ur. 1911), Bolesław Sobocik (ur. 1910) i Eryk Szmajduch ps. "Tarzan" (ur. 1914). Zostali rozstrzelani 29 sierpnia 1946 roku w Katowicach. Brandys i Sobocik pomagali członkom podziemia niepodległościowego, ale najprawdopodobnie sami nie byli zaangażowani w jego działalność.

24 października 1946 roku w Cieszynie zostali skazani na karę śmierci dwaj członkowie NOW: Józef Gabzdyl ps. "Czarny" (ur. 1924) i Teofil Młotek ps. "Sowa" (ur. 1914) oraz Anna Krużołek (ur. 1901). Tą ostatnią oskarżono o ukrywanie w mieszkaniu na Dolnym Borze koło Skoczowa dwóch członków NOW. Był to czyn zagrożony karą do 5 lat pozbiawienia wolności, ale sąd zmienił kwalifikację czynu. 6 grudnia Najwyższy Sąd Wojskowy uchylił wyrok skazujący Krużołkównę i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Mimo to, 31 grudnia 1946 roku w Cieszynie została rozstrzelana wraz z pozostałą dwójką.

Sędziowie
Najwięcej wyroków śmierci w cieszyńskich procesach wydał Julian Giemborek, szef Wojskowego Sądu Rejonowego w Katowicach, radziecki oficer, który nawet nie mówił po polsku. Dopiero w 1954 roku przyjął polskie obywatelstwo.

Jako sędziowie orzekali też Mieczysław Janicki, Wiktor Adamski (Altschüler) i Aleksander Warecki. Występujący w roli asesora Edmund Ronowicz nie miał wykształcenia prawniczego. Ławnikami byli Bogusław Berezowski, Zdzisław Jankowski i Antoni Wójcik.

Cieszyńscy ubecy
Dziesięć spośród osiemnastu aktów oskarżenia sporządził Grzegorz Kudyniuk, starszy śledczy Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa w Cieszynie. Oprócz niego w sprawach osiemnastu osób skazanych na karę śmierci uczestniczyli następujący ubecy z Cieszyna: Władysław Chudera (Hudera), Antoni Grela, Stanisław Kamiński, Henryk Kozioł, Leon Midro, Adam Pilarek, Stefan Mogiła, Bronisław Piechocki, Józef Popenda, Stanisław Sieniawski, Jan Stefański, Czesław Tomalak (Tamalak) i Jan Zieliński. Szefami cieszyńskiej bezpieki w tym czasie byli Karol Świderski (od stycznia do lipca 1946) i Leon Wajntraub-Winiawski (od lipca 1946 do marca 1949).

Opracowano na podstawie: Robert Danel, Mord w majestacie prawa, "Głos Ziemi Cieszyńskiej", nr 9 z 28 II 2003; Skazani na karę śmierci przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Katowicach 1946-1955, opr. Tomasz Kurpierz, Katowice 2004; Robert Danel, Ubecki triumf, "Kalendarz Cieszyński 2008", Cieszyn 2007; Krzysztof Nowak, Życie polityczne i społeczne w latach 1945-1989, [w:] Dzieje Cieszyna od pradziejów do czasów współczesnych, t. 3, red. Idzi Panic, Cieszyn 2010.

Komentarze: (7)    Zobacz opinię czytelników (0)    Dodaj opinie
Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy pozostawionych przez internautów. Komentarz dodany przez zarejestrowanego użytkownika pojawi się na stronie natychmiast po dodaniu. Anonimowy komentarz zostanie opublikowany z opóźnieniem, po jego akceptacji przez redakcję. Komentarze niezgodne z regulaminem będą usuwane.

"Bądźmy zatem godni spuścizny sądzonych i sądzących" - Wojtek jeżeli chcesz stać się godnym spuścizny SĄDZĄCYCH to jest to tylko TWÓJ indywidualny wybór. Innych do takich idiotyzmów nie namawiaj. Bez pozdrowień.

Nie pierwsze i nie ostatnie w dziejach Świata takie orzekanie. Efekt wieków poprzednich XIX szczególnie i dwóch wojen o światowym wymiarze. Niewiele z naszej wiedzy jednak wynika. Nadal wielu odmiennych poglądów jest poniżanych w przeróżny sposób. Przyznając rację Very-Fikatorowi warto mieć filozofię dziejów w pamięci. Głupim nie ten kto głupi lecz tan co w stanie głupoty trwa. Od ukrzyżowania Pana Jezusa Ch. świat mimo deklaracji jakoś nie chce odstąpić od zasady ustanawiania sprawiedliwości według uważania grup, grupek, społeczności. A czyż przed tym Panem było inaczej? Można ganić sądzących, można wynosić sądzonych. Jaki tego dla potomnych skutek? Bodaj żaden. Piłata pokarano? Ofiary inkwizycji wywyższono? Inkwizytorów osądzono? Bądźmy zatem godni spuścizny sądzonych i sądzących. Pokażmy że rozumiemy przekaz historii.

Ciekawe którzy z wymienionych cieszyńskich ubeków jeszcze zyją. Może by warto z nimi porozmawiać- pewno nie mieli by sobie nic do zarzucenia.

Większość egzekucji, jeśli zakładać wiarygodność protokołów wykonania kary śmierci, dokonano
we wczesnych godzinach rannych na terenie zakładów karnych w Katowicach, Cieszynie. Wyroki wykonywane były przez rozstrzelanie (w wielu przypadkach było to w rzeczywistości zastrzelenie) lub powieszenie. Zabitych grzebano zarówno na terenie
pobliskich cmentarzy (np. na cmentarzu w Katowicach Panewnikach, Katowicach Bogucicach),
jak i prawdopodobnie w innych miejscach, które w wielu przypadkach są nieznane
do czasów współczesnych.

Warto tez posłuchać: http://www.youtube.com/watch?v=2k8D_t0fpx8&feature=related

Tu pieśń poświęcona skazanym w Cieszynie: http://www.youtube.com/watch?v=RuhrqYTnR54

Bardzo dobrze, że taki artykuł jak ten powstał.

Dodaj komentarz

Zawartość pola nie będzie udostępniana publicznie.
  • Adresy internetowe są automatycznie zamieniane w odnośniki, które można kliknąć.
  • Dozwolone znaczniki HTML: <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Znaki końca linii i akapitu dodawane są automatycznie.

Więcej informacji na temat formatowania

Image CAPTCHA
Wpisz znaki widoczne na obrazku.
reklama
reklama